Cập nhật:  06/05/2019 04:07:51 (GMT+7)  In bài này

Kịch Sài Gòn đang có gì?    

 

Một trong những điều làm nên nét đặc trưng văn hóa của Sài Gòn là kịch nói.

 

Một cảnh trong Bí mật vườn Lệ Chi.

Một cảnh trong Bí mật vườn Lệ Chi.

 

Nếu như sân khấu kịch nói ở các tỉnh thành khác thường xuyên không sáng đèn thì phần lớn sân khấu kịch ở Sài Gòn như 5B, Idecaf, Phú Nhuận, Thế Giới Trẻ, Hoàng Thái Thanh, Hồng Hạc... đều có (hoặc từng có) các suất diễn định kỳ vào mỗi cuối tuần. Điều đó cho thấy sức sống của loại hình nghệ thuật này tại Sài Gòn.

 

Vấn đề đặt ra ở đây là: người Sài Gòn đang xem những vở kịch như thế nào? Các vở kịch ấy có phản ánh đúng tư tưởng thẩm mỹ, trình độ sáng tạo của người làm kịch và gu thưởng thức của khán giả hiện nay không?

 

Nhìn qua một lượt, có thể thấy kịch Sài Gòn khá phong phú các thể loại: hài kịch, bi kịch, chính kịch, nhạc kịch... Các tiểu loại cũng vô cùng phong phú.

 

Kịch kinh dị có Họa hồn, Ngôi làng ma ám, Am khuya, Mắt âm dương, Huyết oán, Giếng oan hồn, Xác trôi sông, Mộ hoang, Lầu hoang, Người vợ ma 1 + 2 + 3, Quả tim máu...; kịch lịch sử, dã sử có Bí mật vườn Lệ Chi, Ngàn năm tình sử, Thâm cung nội chiến...; kịch dân gian, cổ trang có Bầu rượu càn khôn, Tấm Cám, Linh vật hoàng triều, Mười hai bà mụ, Giấc mộng vàng son, Tiên Nga...; kịch giả tưởng có Thần tiên cũng nổi điên, Hồn anh xác em, Sứ giả thiên đường, Gương mặt kẻ khác...; kịch tâm lý xã hội có Dạ cổ hoài lang, Hợp đồng mãnh thú, Ngôi nhà không có đàn ông, Chúng ta thuộc về nhau, Đời bỗng dưng yêu, 29 anh về, Nửa đời ngơ ngác, Rau răm ở lại, Mơ trăng bóng nước, Lan phải sống, Đàn ông ơi anh là ai?, Mình có quen nhau hông?, Sài Gòn có một ngã tư, Hồi xưa biển ngọt, Lạc dòng, Visa, Giờ của quỷ, Dreamboys, Đời như ý, Cõng mẹ đi chơi, Gia đình siêu quậy, Mua chồng, Chuyện tình Bangkok, Bao giờ mẹ lấy chồng, Tình kỹ nữ, Shipper tình yêu...

 

Một bộ phận không nhỏ kịch bản của kịch Sài Gòn có nguồn gốc từ văn học hoặc được chuyển thể từ kịch bản cải lương. Kịch chuyển thể từ văn học nước ngoài có Đèn không hắt bóng (Dzunichi Watanabe), Eugenie Grandet (Honore de Balzac)...

 

Kịch chuyển thể từ văn học Việt Nam có Visa, I am đàn bà, Trần gian phải có tình yêu, Làn môi đồng trinh, Thiên thần nhỏ của tôi, Diễn viên hạng ba, Lan phải sống, Hãy khóc đi em, Làm..., Kỹ nghệ lấy Tây, Số đỏ, Con nhà nghèo...; đặc biệt là “hiện tượng Nguyễn Ngọc Tư” với các vở kịch ăn khách của Sài Gòn: Cánh đồng bất tận, Đời như ý, Cõng mẹ đi chơi, Tro tàn rực rỡ, Nửa đời ngơ ngác, Mơ trăng bóng nước, Bao giờ sông cạn, Rau răm ở lại...

 

Kịch được chuyển thể từ cải lương có Nửa đời hương phấn, Sông dài, Lan phải sống, Đời cô Lựu... Ngoài ra, kịch “remake” (được dựng lại) như Bí mật vườn Lệ Chi, Tấm Cám, Tình duyên thuở trước, Ngôi nhà không có đàn ông... cũng được khán giả quan tâm, yêu thích.

 

Kịch chuyển thể từ tác phẩm văn học có khung sườn kịch bản vững, lời thoại đẹp. Song, dù có nỗ lực như thế nào đi nữa thì biên kịch và không gian sân khấu cũng không sao biểu đạt trọn vẹn tâm lý nhân vật cũng như vẻ đẹp ngôn từ của văn bản văn học, chẳng hạn: “Rồi ngọn lửa hoi hót thở dưới nồi cơm đã lên tim, người đàn bà vẫn còn nằm trên ghe. Ngay cả ý định ngồi dậy cũng xao xác tan mau dưới những tiếng rên dài [...]. Mùa đến sớm. Vì vậy mà nắng rất dài. Mới rồi, chúng tôi dừng chân ở một xóm nhỏ bên bờ sông lớn mênh mang” (Cánh đồng bất tận - Nguyễn Ngọc Tư).

 

Có thể thấy, với rất nhiều nội dung như trên, kịch bản của kịch nói Sài Gòn khá đa dạng. Tuy nhiên, quanh đi quẩn lại vẫn là những tên tuổi biên kịch quen thuộc: Ngọc Linh, Nguyễn Thị Minh Ngọc, Nguyễn Thu Phương, Lê Hoàng, Nguyễn Bảo Ngọc... Một số diễn viên gạo cội như Ái Như, Thành Hội, Thành Lộc, Hồng Vân, Quốc Thảo, Lương Duyên, Hương Giang... tự biên kịch hoặc làm đạo diễn.

 

Nhìn chung, công thức của một vở kịch được biểu diễn ở Sài Gòn là: thời lượng trung bình: 2-3 tiếng đồng hồ, nội dung rõ ràng, dễ hiểu, lồng ghép được một số vấn đề thời sự, lấy được nước mắt hoặc nụ cười của khán giả. Chủ đề tình cảm gia đình, tình yêu đôi lứa, tình thầy trò, tình bạn, giới tính, các vấn nạn xã hội cùng những suy tư về con người được khai thác khá tốt.

 

Một số vở như Người đàn bà thất lạc, Họng súng vô hình, Bóng ma trong nhà hát, Tuyết đỏ, Kangaroo đến Việt Nam... có sự nỗ lực trong việc cập nhật các xu hướng kịch đương đại của thế giới nhưng không tồn tại lâu vì kén người xem.

 

Để sáng đèn thường xuyên, các sân khấu kịch Sài Gòn rất chiều chuộng nhu cầu của khán giả. Đối tượng bỏ tiền mua vé vào rạp nhiều nhất hiện nay là người trẻ (tầm 18-30 tuổi). Có người sẵn sàng xem một vở kịch nhiều lần chỉ vì thích một vài cảnh hoặc diễn viên nào đó. Do vậy, những vở được biểu diễn ổn định lên đến hàng trăm suất hoặc cả ngàn suất (Hợp đồng mãnh thú là một ví dụ tiêu biểu) thường phải đảm bảo được yếu tố hài hước, nhiều mảng miếng, chiêu trò.

 

Diễn viên hoặc phải thật nổi tiếng hoặc phải trẻ trung, ăn mặc đẹp, biết cập nhật từ vựng mới, trào lưu mới hoặc chêm các sự kiện thời sự vào vở diễn. Các chủ đề giật gân, câu khách (ma quỷ, showbiz, tính dục), các bản nhạc đình đám, “gây sốt” trong giới trẻ được khai thác khá nhiều. Những vở chính kịch phải rất xuất sắc mới có thể cạnh tranh với hài kịch về lịch diễn cũng như độ yêu thích của khán giả.

 

Cũng chính vì vậy mà sân khấu kịch Sài Gòn hiện nay không có nhiều thoại kịch chất lượng khiến người xem phải suy ngẫm, thấm thía. Hầu hết các vở “coi được” đều là sản phẩm “remake” hoặc chuyển thể từ tác phẩm văn học.

 

Năm 2015, sân khấu Hồng Hạc ra đời với tiêu chí “làm sao cho kịch tiệm cận với văn học và điện ảnh nhất có thể”. Các vở của Hồng Hạc như Thiên Thiên, Visa, Tro tàn rực rỡ, Diễn viên hạng ba... thực sự có kịch bản chặt, lời thoại hấp dẫn, sâu sắc nhưng lại không giữ chân khán giả được vì thiếu hẳn yếu tố hài hình thể, hiếm khi lồng ghép các bản nhạc thời thượng và dàn diễn viên không mấy nổi tiếng.

 

Khán giả hiện nay cũng không mặn mà lắm với kịch bản kinh điển nước ngoài. Điều này rất khác với thập niên 90 của thế kỷ 20. Lúc đó, dù sân khấu kịch Sài Gòn chưa nở rộ nhưng khán giả rất yêu thích những vở kịch trên sóng truyền hình như Lôi vũ, Nhật xuất, Số phận trớ trêu, Trưởng giả học làm sang, Một cuộc đời bị đánh cắp, Trung phong chết trước bình minh...

 

Vậy thì, phải chăng khuynh hướng thẩm mỹ của kịch Sài Gòn hôm nay có sự “thụt lùi” so với kịch Việt Nam đầu thế kỷ 20 - khi mà các nghệ sĩ đồng thời là những nhà hoạt động xã hội?

kịch sài gòn

Vì sao lại như vậy? Dù khá nhạy cảm nhưng phải thừa nhận rằng “nền văn nghệ minh họa” sau 1975 đã khiến cho sự phát triển phong phú của kịch nói và một số loại hình nghệ thuật khác trở nên eo sèo và mất đà đến hơn 20 năm sau đó. Khán giả không được đào tạo, định hướng thị hiếu thẩm mỹ mà chủ yếu tự mày mò hoặc “có gì dùng nấy”, trong khi Karl Marx nói “Nếu anh muốn thưởng thức nghệ thuật, trước hết anh phải được giáo dục về nghệ thuật”.

 

Đã vậy, suốt một thời gian dài, các rạp chiếu phim cũng như sân khấu Sài Gòn ở trong tình cảnh ế ẩm, xuống cấp và tan rã bởi sức ép của phim bộ Hồng Kông, phim Hàn Quốc, K-pop, truyền hình kỹ thuật số... Đầu những năm 2000, sau khi trỗi dậy và bắt nhịp được với khán giả thì một lần nữa, sân khấu kịch phải cạnh tranh với các tụ điểm vui chơi giải trí, rạp chiếu phim cao cấp và đặc biệt là mạng Internet. Để sống được, sân khấu phải “níu chân” khán giả bằng những phương thức an toàn, dễ thực hiện và rõ ràng hài kịch là một giải pháp ổn thỏa.

 

Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận là, một số sân khấu kịch Sài Gòn dùng hài kịch để “nuôi” chính kịch, đặc biệt là các vở mang đậm yếu tố văn hóa - lịch sử. Khái niệm kịch xưa, kịch tử tế, kịch nghệ thuật có lẽ cũng từ đó mà ra. Bí mật vườn Lệ Chi, Ngàn năm tình sử, Tiên Nga, Nỏ thần... là những điểm son đáng tự hào của kịch Sài Gòn. Nói như vậy không có nghĩa là hài kịch thì không “tử tế” hay không “nghệ thuật”. Giá trị của tác phẩm nằm ở chất lượng của nó chứ không phải thể loại.

 

Nhìn lại “gia tài” kịch Sài Gòn trong một phần tư thế kỷ, chúng ta trăn trở nhưng cũng tự hào về những gì mà sân khấu thành phố đã làm được. Và đừng bao giờ quên rằng tầm đón đợi cũng như sự cộng hưởng của khán giả là điều kiện tất yếu để kịch Sài Gòn được duy trì và nâng cấp.

 

Diễm Trang (Theo TBKTSG)

0 người thích


Ông chủ Alibaba: "Nhỏ mới đẹp"